Những lưu ý sau xạ trị chữa ung thư vòm họng

Xạ trị chữa ung thư vòm họng là một trong những phương pháp điều trị chính cho bệnh nhân ung thư vòm họng. Tùy từng trường hợp cụ thể mà liều lượng cũng như thời gian xạ trị có thể khác nhau ở mỗi bệnh nhân ung thư.

Ung thư vòm họng là bệnh đứng đầu trong các bệnh ung thư vùng tai mũi họng – đầu mặt cổ. Các triệu chứng ung thư vòm họng rất phức tạp, đa số là các triệu chứng muộn của các cơ quan xung quanh như tai, mũi, hạch, thần kinh… Ở giai đoạn tiến triển, bệnh có một số triệu chứng như đau đầu, ù tai, ngạt mũi, nổi hạch góc hàm, liệt dây thần kinh sọ não…

  1. Mục đích xạ trị chữa ung thư vòm họng

Lựa chọn phương pháp điều trị cho bệnh nhân ung thư phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như loại ung thư, giai đoạn tiến triển khối u, thể trạng, độ tuổi cũng như mong muốn điều trị của người bệnh…

Ung thư vòm họng là một trong những bệnh ung thư rất nhạy cảm với tia xạ, vì vậy nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, kết quả điều trị sẽ rất tốt và bệnh nhân có thể kéo dài nhiều thời gian sống. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh của mỗi người mà liều lượng cũng như thời gian xạ trị ung thư vòm họng có thể khác nhau.

Các trường hợp u nguyên phát, hạch góc hàm, hạch cổ giữa, dưới và thượng đòn đều được điều trị bằng phương pháp này. Xạ trị nhằm mục tiêu tiêu diệt, làm nhỏ khối u.

Ngoài điều trị bằng tia xạ, hóa trị và phẫu thuật thường được kết hợp. Phẫu thuật thường được chỉ định để lấy hạch còn sót lại sau phẫu thuật.

Những lưu ý sau xạ trị chữa ung thư vòm họng
Những lưu ý sau xạ trị chữa ung thư vòm họng
  1. Một số tác dụng phụ sau xạ trị chữa ung thư vòm họng

Tác dụng phụ trong điều trị bệnh ung thư là không thể tránh khỏi, xạ trị cũng không ngoại lệ. Ngoài tác động đến các khối u, hạch, xạ trị cũng có thể ảnh hưởng đến một số tổ chức lành. Các tác dụng phụ có thể thấy sau 1 – 2 tuần điều trị tia xạ và giảm sau kết thúc điều trị một thời gian.

Một số tác dụng phụ sau xạ trị ung thư vòm họng là:

  •       Phát ban da
  •       Khô da
  •       Rụng tóc
  •       Khó chịu ở miệng, đỏ loét niêm mạc
  •       Cảm giác hàm bị xơ cứng
  •       Mắt có cảm giác mờ do một số dây thần kinh có thể bị ảnh hưởng…

Hầu hết, tác dụng phụ sau điều trị sẽ được bác sĩ báo trước cho bệnh nhân để tránh tâm lý hoang mang cho người bệnh. Có một số biểu hiện cần sự can thiệp y tế nhưng cũng có một số tác dụng phụ tự biến mất sau một thời gian kết thúc điều trị.

Trường hợp xạ trị có ảnh hưởng đến thanh quản gây ngạt thở, bác sĩ sẽ đánh giá tình hình để mở khí quản dự phòng hoặc mở khí quản cấp cứu khi cần thiết.

Lở loét miệng là một trong những tác dụng phụ của xạ trị chữa ung thư vòm họng
Lở loét miệng là một trong những tác dụng phụ của xạ trị chữa ung thư vòm họng
  1. Những lưu ý sau xạ trị ung thư chữa ung thư vòm họng

3.1. Chế độ dinh dưỡng sau xạ trị chữa ung thư

Chế độ dinh dưỡng là vấn đề rất quan trọng cho bệnh nhân ung thư sau hóa xạ trị. Một chế độ ăn hợp lý sẽ giúp cho người bệnh phục hồi sức khỏe nhanh chóng hơn. Vì vậy nên cho bệnh nhân ăn thức ăn lỏng để dễ nuốt và dễ tiêu hóa như các loại súp, nước ép nho, và các loại thực phẩm nhạt như thịt gà, gạo trắng, bột yến mạch, bánh quy giòn và khoai tây

  • Khi xạ trị: Bệnh nhân nên ăn những loại rau củ hoa quả tươi, đồng thời có thể ăn món canh gan lợn với rau chân vịt, nấm nấu đậu …
  • Khi hoá trị: Chọn các loại thức ăn có tác dụng bổ khí tư âm như cá chép, nấm hương, mộc nhĩ trắng, hướng dương, lê, ngân hạnh…
  • Sau khi hóa trị, xạ trị người bệnh dễ bị nôn, ói mửa  khi ngửi thấy mùi thức ăn. Vì vậy, khi chế biến thức ăn có thể thêm các loại thảo mộc như lá bạc hà….vào trong các món tanh để khử mùi. Hoặc những món ăn ít mùi vị có thể thêm thảo mộc, gia vị tỏi, gừng, húng quế, vỏ chanh, nghệ…không gây kích ứng niêm mạc họng để tăng cảm giác thèm ăn cho người bệnh.
Chế độ dinh dưỡng cũng như chăm sóc bệnh nhân ung thư sau xạ trị rất quan trọng
Chế độ dinh dưỡng cũng như chăm sóc bệnh nhân ung thư sau xạ trị rất quan trọng

3.2. Chế độ tập luyện sau xạ trị chữa ung thư

Sau điều trị, mỗi bệnh nhân nên có chế độ tập luyện sức khỏe và vận động cơ bắp phù hợp, tùy theo tình trạng của từng người. Tuy nhiên tất cả các bệnh nhân đều phải tập há miệng, tập nói và nuốt, xoa bóp vùng cổ hằng ngày vào bất cứ thời gian nào trong ngày để phòng và giảm bớt những tác dụng phụ của hóa trị, xạ trị.

Nếu thời gian đầu tập nuốt thức ăn mà bị sặc thì có thể ăn theo những cách sau:

  • Dùng tay ấn phần da hàm dưới khi nuốt thức ăn.
  • Ăn kết hợp: Ăn một miếng màn thầu hoặc chuối trước, sau đó sẽ ăn thức ăn.
  • Khi vết mổ khí quản nằm ở khí nang mà có thể bơm khí, khi ăn có thể dùng ống tiêm để bơm khí, sau khi ăn xong lại tháo hết khí.

3.3. Những vấn đề khác

Theo dõi sức khỏe sau khi điều trị bệnh ung thư: Thông thường bệnh nhân cần khám và theo dõi sức khỏe định kỳ 1-6 tháng/ lần và tái khám thường xuyên trong vòng 2 năm đầu sau khi điều trị: Khám vị trí u nguyên phát và vùng cổ, tình trạng răng và vệ sinh răng miệng, đánh giá chức năng thần kinh sọ não, thị lực, thính lực và chụp X quang ngực, chụp CT hoặc MRI, kiểm tra máu. Những bệnh nhân xạ trị vùng đầu – cổ nên đi kiểm tra định kỳ về chức năng tuyến giáp.

Bệnh nhân đã điều trị ung thư vòm họng nhưng không thành công: Trong thời gian đó cần giảm đau, duy trì chất lượng sống và giảm các tác dụng phụ sau khi điều trị bằng hóa trị, xạ trị, cho bệnh nhân thoải mái hơn.

Tránh hút thuốc lá và sử dụng các chất kích thích rượu bia để nhằm giảm nguy cơ tái phát ung thư vòm họng. Sau khi bỏ thuốc 1 – 2 năm, tình trạng sức khỏe của bệnh nhân sẽ ổn định.

Giữ tinh thần lạc quan, vui vẻ và giữ sức khỏe tốt, vệ sinh răng miệng, họng sạch sẽ hằng ngày. Bệnh nhân nên đi kiểm tra ngay tại các cơ sở y tế khi có vấn đề bất thường về sức khỏe. Các bác sĩ sẽ chỉ định một số xét nghiệm để chẩn đoán xem có phải ung thư vòm họng tái phát hay không.

Ung thư vòm họng thường gặp nhất trong các ung thư đầu cổ và là một trong 10 ung thư phổ biến tại Việt Nam. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng hay gặp ở nam giới, tuổi từ 40 – 60. Hiện nay, tỷ lệ mắc ung thư vòm họng đang gia tăng nhanh chóng.  Tuy nhiên, rất khó phát hiện các triệu chứng ung thư vòm họng giai đoạn sớm, vì vậy đa số trường hợp phát hiện đã quá muộn và không thể chữa khỏi. Do đó, tầm soát ung thư vòm họng là một việc làm rất thiết thực, nhất là những người từ 40 tuổi trở lên (đặc biệt là nam giới, có hút thuốc và uống rượu).

Hy vọng bài viết trên đã cung cấp kiến thức hữu ích về những lưu ý sau xạ trị chữa ung thư vòm họng.